काठमाडौं, २९ कात्तिक । इङ्गल्याण्डका एक किशोर बक्सरले आफू ‘पूर्ण रूपमा टुटेको’ बताएका छन्।
उनी ‘अन्डर-१९ विश्व च्याम्पियनसिप’ मा प्रतिस्पर्धा गर्नबाट वञ्चित भए, किनकि उनको टोलीले उनी पुरुष हुन् भनी प्रमाणित गर्न आवश्यक पर्ने ‘लिङ्ग प्रमाणीकरण परीक्षण’ गराउन बिर्सियो। १८ वर्षीय जर्ज फ्रान्सिसको गत महिना मोन्टेनेग्रोको बुडभामा ६० केजी तौल समूहमा प्रतिस्पर्धा गर्ने तय भएको थियो।
तर, एसेक्सको लाउटन निवासी फ्रान्सिसका अनुसार खेलको ‘ड्र’ (प्रतिस्पर्धीहरूको छनोट प्रक्रिया) हुनुभन्दा केही घण्टा अघि मात्र उनलाई ‘इङ्गल्याण्ड बक्सिङ’ नामक नियामक निकायको ‘प्रशासकीय त्रुटि’ का कारण उनी प्रतिस्पर्धाका लागि अयोग्य रहेको जानकारी दिइयो।
फ्रान्सिसले बीबीसी स्पोर्टलाई भने, “उनीहरूले मलाई एउटा कोठामा बोलाए र भने कि म बक्सिङ खेल्न पाउँदिनँ, किनकि उनीहरूलाई म केटा हुँ कि केटी भन्ने नै थाहा थिएन, उनीहरूले दिएको स्पष्टीकरण अनुसार, उनीहरूले समयमै मेरो रगतको नमुना उपलब्ध गराउन सकेनन्। अरू सबैले रगतको नमुना दिन सके तर उनीहरूले मलाई भने बिर्सिए, कुनै कारणवश म उनीहरूको प्रणालीमा नै थिइनँ। बुडभामा यो परीक्षण र्न सक्ने कुनै योग्य डाक्टर पनि थिएनन् रे। यो त कस्तो अनौठो कुरा हो!”
विद्यालय र जुनियर राष्ट्रिय च्याम्पियनसिपमा पटक-पटक उपाधि जितेका फ्रान्सिसले आफ्नो पहिलो विश्व च्याम्पियनसिपमा इङ्गल्याण्डको प्रतिनिधित्व गर्ने ‘सपना’ पूरा गर्न ‘निरन्तर’ प्रशिक्षण गरिरहेको बताए। ‘टाइम्स’ पत्रिकाले पहिलो पटक सार्वजनिक गरेको यो घटनाबारे फ्रान्सिस भन्छन्, “यो मेरो जीवनकै सबैभन्दा नराम्रो खबर थियो।”
“साँचो भन्नुपर्दा, यस्तो पीडा कसैलाई पनि नपरोस् भन्ने चाहन्छु। म भित्रैदेखि टुटेको थिएँ। उनीहरू मसँग कुरा गरिरहेका थिए, तर म केही सुन्नै सकिरहेको थिइनँ। म पूर्ण रूपमा विक्षिप्त थिएँ। म बोल्नै सकिनँ। मलाई केही पनि महसुस भइरहेको थिएन। मेरो मनमा एउटा ठूलो शून्यता (खाली ठाउँ) सिर्जना भएको थियो।”
‘वर्ल्ड बक्सिङ’ ले गत वर्ष १८ वर्ष वा सोभन्दा माथिका महिला खेलाडीहरूका लागि ‘आनुवंशिक लिङ्ग परीक्षण’ अनिवार्य गरेको थियो। यसको उद्देश्य ‘सबै सहभागीहरूको सुरक्षा सुनिश्चित गर्नु र प्रतिस्पर्धाका लागि समान अवसर प्रदान गर्नु’ थियो, जसमा नमुना परीक्षण प्रक्रिया पूरा गराउने जिम्मेवारी सम्बन्धित राष्ट्रिय महासंघहरूको थियो। यो कदम पेरिसमा आयोजित २०२४ ओलम्पिकको महिला बक्सिङ प्रतियोगितामा देखिएको ठूलो विवादपछि चालिएको हो।
उक्त प्रतियोगितामा इमान खालिफ र लिन यु-टिङले स्वर्ण पदक जितेका थिए, जबकि उनीहरूलाई अघिल्लो वर्षको विश्व च्याम्पियनसिपमा ‘लिङ्ग योग्यता परीक्षण’ मा असफल भएको आरोपमा अयोग्य घोषित गरिएको थियो। उक्त परीक्षण तत्कालीन नियामक निकाय ‘इन्टरनेसनल बक्सिङ एसोसिएसन’ले गराएको थियो।
यद्यपि, जनवरी महिनामा ‘वर्ल्ड बक्सिङ’ ले आफ्ना नियमहरूको दायरा बढाउँदै पुरुष बक्सिङ खेलाडीहरूलाई पनि यसमा समेट्यो। फ्रान्सिसले भने, “यो कति अर्थहीन छ, म शब्दमा बयान गर्न सक्दिन।” ओलम्पिकका लागि छनोट हुने अवसर गुमाएका उनी अब व्यावसायिक (प्रोफेसनल) बक्सिङतर्फ लाग्ने योजना बनाउँदै छन् । उनले थपे, “मलाई लाग्छ, अब एमेच्योर (शौकिया) खेलाडीका रूपमा मेरा लागि यहाँ केही बाँकी छैन।”
“यात्रा गर्नुभन्दा चार दिनअघि मात्र म १८ वर्षको भएँ; सायद उनीहरूले समयमै आफ्नो प्रणाली जाँच नगर्दा मेरो परीक्षण हुन पाएन। भविष्यमा यस्तो नहोस् भनेर हेर्ने कोही हुनुपर्छ, किनकि म चाहन्न कि यस्ता गल्तीहरू अरू कसैले पनि भोग्नुपरोस्।”
यस घटनापछि ‘बक्सिङ इङ्गल्याण्ड’ ले फ्रान्सिसका बुबासँग सम्पर्क गरेको भए पनि, फ्रान्सिसका अनुसार उक्त नियामक निकायले आफूसँग भने अहिलेसम्म प्रत्यक्ष रूपमा कुनै सम्पर्क गरेको छैन।
