हसिना ढाकाबाट भाग्नु अघि नै तय गरिएको थियो मुहम्मद युनुसको नेतृत्व

ढाका, १३ कार्तिक। सन् २०२४ मा विद्यार्थीहरूको हिंसात्मक प्रदर्शनपछि तत्कालीन प्रधानमन्त्री शेख हसिना ढाकाबाट भाग्नुअघि नै बंगलादेशका पूर्वप्रमुख सल्लाहकार मुहम्मद युनुसलाई देशको सर्वोच्च पदका लागि चयन गरिएको थियो।

युनुसका पूर्वप्रेस सचिव शफिकुल आलमका अनुसार, बंगलादेशमा सत्ता परिवर्तनको योजना बनिरहेका विद्यार्थी नेताहरूले हसिनाको बहिर्गमन (५ अगस्ट, २०२४) हुनुभन्दा दुई दिनअघि नै अन्तरिम सरकारको नेतृत्व गर्न नोबेल पुरस्कार विजेता युनुसलाई सम्पर्क गरेका थिए।

युनुसका सहयोगीको भनाइ

फेसबुक पोस्टमा आलमले दाबी गरे अनुसार बंगलादेशकी प्रधानमन्त्री हसिनालाई सत्ताच्युत गर्ने षड्यन्त्र गरिरहेका प्रदर्शनकारीहरू र युनुसबीच ‘एजेन्स फ्रान्स-प्रेस’का एक पत्रकारले मध्यस्थकर्ताको भूमिका खेलेका थिए।

युनुसका ती सहयोगीले लेखेका छन्, “जब विद्यार्थी नेताहरू नोबेल पुरस्कार विजेता प्राध्यापक मुहम्मद युनुसलाई सम्पर्क गरेर हसिना पछिको अवस्थामा अन्तरिम सरकारको नेतृत्व गर्न आग्रह गर्न चाहन्थे, तब उनीहरूलाई एक विश्वसनीय मध्यस्थकर्ताको आवश्यकता थियो। कदरुद्दिन शिशिरले त्यो महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरे।”

त्यतिबेला कदरुद्दिन शिशिर एएफपी ढाकाको तथ्य-जाँच टोलीका सम्पादक थिए। आलमका अनुसार, शिशिरले सत्ता परिवर्तनको यो “अत्यन्त संवेदनशील अभियान” लाई “पूर्ण गोपनीयता” का साथ “व्यवस्थापन” गरेका थिए। उनले उल्लेख गरे, “के भइरहेको छ भन्ने कुरा केही सीमित र विश्वासपात्र व्यक्तिहरूलाई मात्र थाहा थियो। शिशिरले नै विद्यार्थी नेताहरूको तर्फबाट सन् २००६ को नोबेल शान्ति पुरस्कार विजेता युनुसलाई पहिलो पटक सम्पर्क गरेका थिए र दुई पक्षबीच प्रारम्भिक वार्ता गराउन सहजीकरण गरेका थिए।”

आलमले थप खुलासा गरे कि यो भेटघाट हसिना देश छोडेर भाग्न बाध्य हुनु भन्दा दुई दिनअघि भएको थियो। यसले बंगलादेशको हालैको इतिहासमा सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण राजनीतिक परिवर्तनहरूमध्ये एकतर्फ डोर्‍याउने पर्दापछाडिका गतिविधिहरूको झलक दिन्छ।

“हसिना अझै दुई दिन सत्तामा रहने थिइन् तर सामूहिक हत्या र अपहरणका लागि कुख्यात उनको क्रूर सुरक्षा संयन्त्रले यसको सुइँकोसम्म पाएन। यदि उनीहरूले के भइरहेको छ भन्ने थाहा पाएका भए शिशिर र हाम्रो सम्पूर्ण एएफपी टोली सायद ‘आइनाघर’ (गोप्य जेल) मा पुग्ने थिए,” आलमले भने।

उनले ती पत्रकारको “धैर्य र संयम” को प्रशंसा गर्दै भने कि उनले “सत्ताद्वारा गरिएका निर्मम हत्याहरूको भिडियो प्रमाण चुपचाप सङ्कलन गर्न थालि सकेका थिए।”

युनुस विरुद्ध हसिनाका आरोपहरू

शेख हसिनाको अवामी लिग सरकार ढले पछि युनुसको नेतृत्वमा रहेको अन्तरिम प्रशासनले ८ अगस्ट २०२४ मा कार्यभार सम्हाल्यो र त्यसपछिको डेढ वर्षसम्म बंगलादेशको शासन सञ्चालन गर्‍यो।

सन् २०२५ मा हसिनालाई एक विशेष न्यायाधिकरणले उनको अनुपस्थितिमा मुद्दा चलाएर मृत्युदण्डको सजाय सुनायो। अन्तरिम सरकारले उनको अवामी लिग पार्टीलाई पनि विघटन गरिदियो र भारतबाट उनको सुपुर्दगी गर्न माग गर्‍यो।

हसिनाले युनुस प्रशासनमाथि हिंसाका दोषीहरूलाई जवाफदेहिताबाट उम्कन दिएको र अवामी लिगका सदस्यहरू विरुद्ध राजनीतिक पूर्वाग्रहले प्रेरित मुद्दाहरू चलाएको आरोप लगाएकी छिन्। उनले यो पनि दाबी गरेकी छिन् कि राजनीतिक दमन र त्रासको वातावरण त्यस पछिका राजनीतिक व्यवस्थाहरूमा पनि कायमै रह्यो।

हालै, अमेरिका भ्रमणका क्रममा न्युयोर्कको जोन एफ. केनेडी विमानस्थलमा युनुसलाई विघटित अवामी लिगका समर्थक भनिने व्यक्तिहरूले होहल्ला गर्दै घेराउ गरेका थिए, जुन भिडियाे भाइरल भएकाे थियाे  । भाइरल भएको उक्त घटनाको भिडियोमा युनुस अलमलमा परेको जस्तो देखिँदै विमानस्थलबाट बाहिरिँदा प्रदर्शनकारीहरूले “तँ आतंकवादी होस्, हत्यारा होस्!”, “तँ यहाँ किन आएको?” र “तँ मेरो देशमा हजारौं प्रहरी अधिकृतहरूको हत्यारा होस्” भन्दै चिच्याइरहेको देखिन्थ्यो।

त्यो परिस्थितिले गर्दा उनलाई शाब्दिक दुर्व्यवहारबाट बचाउनका लागि सँगै रहेका व्यक्तिले टर्मिनलभित्रै हतारहतार ह्विलचेयर फर्काएकाे दृश्य देखिएकाे केही समय पछि उनका सहयाेगीले याे खुलासा गरेका हुन् ।